Kontakt oss Ledige stillingar Mi side

Folkehelse og førebygging

Folkehelse

Det overordna målet i folkehelsearbeidet er fleire leveår med god helse, og å redusere sosial ulikskap i helse. Samfunnsdelen av kommuneplanen er eit fundament for helsefremjande samfunnsplanlegging. Tiltaka vil vera tverrsektorielle, ofte i samarbeid med friviljuge lag og organisasjonar og retta mot alle innbyggjarar eller grupper av befolkninga.  

Kommunen har ein eigen folkehelsekoordinator: Magnhild Medgard Skår 

Folkehelseprofilen 2022

Tema for årets folkehelseprofil er livskvalitet, og er viktig både for folkehelsa og for samfunnsutviklinga. Livskvalitet omfattar både objektive faktorar som økonomi, buforhold og deltaking i samfunnet, og subjektive faktorar som glede, meining, engasjement og tilfredsheit.

Forhold som kan redusera livskvaliteten er dårlege oppvekst- og levekårsforhald, helseproblem, traume, utanforskap og negativ sosial evaluering. Dette er stressande på mennesket, og stress er negativt for oppleving av eigen livskvalitet.

Kommunen kan bidra til å styrkja livskvaliteten for innbyggjarane gjennom gode planar og utforming av tilbod og tenester. Dette kan oppnåast ved å m.a. fremja gode oppvekst- og levevilkår, som trygge og inkluderande skular og barnehagar, gode arbeidsvilkår, leggja til rette for tilgong til meiningsfulle aktivitetar, møteplassar, nærmiljøanlegg, idrettsanlegg og kulturarenaer, og dessutan leggja til rette for fellesskap gjennom deltaking i frivillig arbeid og medverknad.

I utforminga til kommunen av tilbod og tenester kan eit nyttig spørsmål vera om innbyggjarane har moglegheit til å oppleva «kvardagsgledas 5»:

Knytt bånd, vær aktiv, fortsett å lære, vær oppmerksom, gi

Trekk frå folkehelsebarometeret i Ål, 2022:

Positivt:

  • Det er gode oppvekst og levekår i Ål. Tal frå Ungdata viser at ungdommen oppgir eit trygt nærmiljø, dei trivst på skulen (10. trinn) og delen einsame er færre enn i Viken og landet samla sett.
  • Deltakinga til ungdom i fritidsorganisasjon har gått opp frå 64 % i 2020 til 67 % i 2021/2022, noko som er veldig positivt, gitt at målingane er gjorde under pandemien der store delar av foreinings-Noreg har slite med nedgang i talet på medlemmar.
  • Det er færre barn av einslege forsørgjarar (12,7 %) og mottakarar av uførepensjon (12,6 %) i Ål enn i resten av landet.
  • Ål har svært god luftkvalitet og hygienisk kvalitet på drikkevassforsyning.
  • Det er høgare valdeltaking i Ål (81,6 %) enn i landet samla sett (77,2 %).
  • Helsetilstanden i Ål er god. Det er god vaksinasjonsdekning i barnevaksinasjonsprogrammet. Forventa levealder for kvinner og menn i Ål er litt høgare enn landsgjennomsnittet. Personar med psykiske lidingar og muskel- og skjelettplager er betydeleg færre enn i landet samla sett.
  • Talet på innbyggjarar med fullført VGs eller høgare utdanning er ca. på landsgjennomsnittet.

Ål er blant dei 10 beste kommunane i landet på følgjande:

  • Av elevane i ungdomsskulen oppgir 37 % at dei har skjermtid over 4 timar dagleg, utanom skuletid. Dette er betre enn landet samla sett (43 %).
  • 71 % av ungdom oppgir at dei er fornøgd med eiga helse, noko som er heilt oppunder dei 10 beste kommunane i landet.

Utfordringar:

  • Delen ungdom oppgir at dei er fornøgd med lokalmiljøet har gått ned frå 77 % i 2020 til 67 % i 2022 og delen som blir mobba på 7. trinn (8,4 %) er høgare enn både snitta i Viken og i landet samla sett.
  • Delen ungdom med psykiske plager har gått jamt oppover frå 8 % i 2013, men stabilisert seg på mellom 16-17 % frå 2020-2022. Dette er på landsgjennomsnittet.
  • I Ål er 62 % av befolkninga i yrkesaktiv alder og 28,1 % av innbyggjarane over 45 år bur åleine. Dette er signifikant dårlegare enn landet samla sett.
  • Leveringsstabiliteten på drikkevatn er vesentleg dårlegare enn i landet samla sett.
  • Det er fleire fødande kvinner i Ål som oppgir at dei røykte ved starten av svangerskapet (5,4 %) enn i resten av landet (3,4 %). Ål låg jamt under landsgjennomsnittet i målingar frå 1999-2011, men frå 2012 har talet vore noko høgare enn landsgjennomsnittet.

Sjå heile profilen her: 2022 Folkehelseprofil ÅL.pdf

Oppvekstprofilen 2022

Tema for årets oppvekstprofil er sosial skilnad og betydninga dette har for barns helse og oppvekstsvilkår.

Den sosioøkonomiske statusen til familien legg rammar for framtida til barna. Dei totale ressursane til foreldre, som inntekt, materielle eigedelar, bustad, utdanning, kunnskap, kulturell praksis, venner, familie og kollegaer har stor betydning for korleis barn har det i oppveksten. Desto tidlegare i livsløpet ein klarer å oppnå ei jamnare fordeling av ressursar og moglegheiter, desto større er sjansen til å påverka framtidige forskjellar i helse og oppvekstsvilkår. Tiltak retta mot barn og unge er derfor viktige og kan gi stor effekt for framtida deira.

Tiltak for utjamning av sosial forskjell:

  • Tiltak som styrkar sjølvtilliten til barna og meistringskjensle
  • Tiltak som aukar trivsel og meistring i skulen
  • Deltagelse i felles fritidsaktivitetar - for ALLE
  • Tilrettelegge for egenorganiserte aktivitetar og fritidsklubbar

Trekk frå oppvekstbarometeret i Ål, 2022:

Positivt:

  • Ål har 12,7 % barn av einslege forsørgjarar, som er færre enn landet elles.
  • Bemanning i barnehagane er 100 %, som er signifikant betre enn landet samla sett (69 %).
  • Ungdomsskuleelevar er fornøgd med lokalmiljøet (67 %) og sosiale møteplassar (59 %). Mange er òg med i ein fritidsorganisasjon (67 %).
  • Ungdom med psykiske symptom og lidingar er signifikant færre enn landet samla sett (121 av 1000).

Ål er blant dei 10 beste kommunane i landet på følgjande:

  • Svært mange i ungdomsskulen opplever å ha ein fortruleg venn (90,2 %) og få opplever einsemd (19 %).
  • Ungdomsskuleelevar er fornøgd med helsa si (72 %), få oppgir søvnproblem (20 %) og få har følt seg tydeleg rusa ein gong eller meir ila. siste 12 mnd. (7,3 %). Det er òg få som kvar veke går på reseptfrie smertestillande (13 %).
  • Av elevane i ungdomsskulen oppgir 37 % at dei har skjermtid over 4 timar dagleg, utanom skuletid.

Utfordringar:

  • I Ål bur 13 % av barna i husstandar med vedvarande låg inntekt i 2022. Dette er tilsvarande som i landet samla sett, men det har vore ein jamn auke frå 2015, då delen var nede på 7,6 %.
  • Det er 5,9 % barn med barnevernstiltak i Ål, som er signifikant dårlegare enn landet samla sett (4,1 %).
  • Barn som oppgir at dei trivst på skulen (7. trinn) er 81 %, dette er signifikant dårlegare enn landet samla sett (88 %).
  • Mobbing på 7. trinn (8,4 %) er høgare enn snitta i Viken (5,9 %) og i landet samla sett (5,9 %).
  • Talet på barn mellom 0-17 år og talet på innvandrarar og norskfødde med innvandrarforeldre er signifikant færre enn landsgjennomsnittet.
  • Gjennomsnittleg grunnskulepoeng er på 41,2 og er signifikant dårlegare enn landet samla sett på 42,3 poeng.

Sjå heile profilen her: 2022 Oppvekstprofil ÅL.pdf

Kjelde: Folkehelseinstituttet (2022). Folkehelseprofil 2022 ÅL. https://www.fhi.no/hn/folkehelse/folkehelseprofil/

Hallinghelse

Kommunane i Hallingdal har også gått saman om ein felles folkehelsekoordinator

Her finn du lenke til Hallinghelse 

I tillegg driv det interkommunale Miljøretta helsevern Hallingdal eit arbeid for å sikre at miljøet rundt oss ikkje gjev skade, sjukdom eller helseulempe.
Her finn du lenke til Miljøretta helsevern i Hallingdal 

Leve heile livet

Leve heile livet er ein kvalitetsreform for eldre, med målgruppe 65+. Reforma skal gå over ein 5-års periode med oppstart 1.1.19. 

Du finn meir informasjon om prosjektet her

Førebygging

Førebygging er tiltak retta mot sjukdom og helseulemper, enten for å unngå sjukdom eller for å meistre sjukdom på ein betre måte. Førebyggjande tiltak er individretta eller grupperetta. 

Arbeid med førebygging skjer på ulike stader. Alt helsearbeid, enten det er i omsorgstenestene, behandling eller under psykisk helse, vil ha innslag av førebygging. Dei viktigaste aktørane er likevel:

Ungdata

Korleis er det å vere tenåring i Ål?

På oppdrag frå Ål kommune gjennomførte forskingsinstituttet NOVA ved OsloMet og Kompetansesenter rus - region sør (KoRus Sør) ei kartlegging av viktige sider ved livsstilen og levekåra til ungdom i kommunen.

Les rapporten her:

Nøkkeltallsrapport Ål ungdomsskule 2021.pdf